Đi đường Nhà nước làm thì trả phí, đi đường tư nhân làm thì trả giá!

Mỗi dự án BOT sẽ được Bộ Tài chính ban hành một thông tư riêng để áp dụng thu phí cụ thể và mức phí nằm trong quy định chung tại Thông tư 159 năm 2013 của Bộ Tài chính.

Sau đó, việc chuyển đổi tên gọi từ phí sang giá thực hiện theo quy định của Luật Phí và Lệ phí được Quốc hội thông qua năm 2015. Theo đó, từ 1/1/2017, phí đường bộ sẽ được chuyển sang cơ chế giá dịch vụ sử dụng đường bộ, được điều chỉnh bởi Luật Giá.

Như vậy, 2 cách gọi này khác nhau ở bản chất, Bộ Giao thông vận tải sẽ là cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh giá khi có các yếu tố về giá biến động, thay vì thẩm quyền của Bộ Tài chính. Thực tế, từ đầu năm 2017 đến nay, Bộ này đã và đang là cơ quan ra quyết định đối với việc giảm mức thu đối với phương tiện tại các dự án BOT.

Tranh cãi chuyện phí/giá

Xét về các khái niệm, phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công. Lệ phí là khoản tiền được ấn định mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan Nhà nước cung cấp dịch vụ công, phục vụ công việc quản lý Nhà nước.

Như vậy, phí và lệ phí đều liên quan đến một khoản tiền chi trả cho dịch vụ công, của Nhà nước. Trong khi đó, những khoản phí phải trả không cho dịch vụ công, đấy lại là giá.

Trong trường hợp của Bộ Giao thông vận tải, trước đây đường sá, cầu cống được Nhà nước đầu tư xây dựng, để hoàn vốn, Nhà nước đặt trạm thu, gọi Trạm thu phí là chính xác.

Đến hiện nay đường sá, cầu cống đã chuyển cho tư nhân làm dưới hình thức BOT, do vậy đây không còn là dịch vụ công nên không thể áp dụng quy định tại Luật Phí và Lệ phí (hiệu lực từ ngày 1/1/2017), mà chuyển sang điều chỉnh bởi Luật Giá (có hiệu lực từ ngày 1/1/2013). Vậy nên chuyển từ Trạm thu phí sang Trạm thu giá cũng là điều rất hợp lý.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn về ngữ nghĩa của giá và phí. Phí là 1 khoản tiền cố định, trong khi đó giá không gắn liền với đồng tiền cụ thể, là giá trị được biểu hiện bằng tiền. Phí được cơ quan Nhà nước ban hành, quy định và điều chỉnh, còn giá do thị trường điều chỉnh. Chính từ đây đã dẫn đến những lo ngại về việc để các DN tự điều chỉnh mức giá thu, và người chịu thiệt nhất vẫn là người dân! 

Trong chuyện này, hẳn nhiên Bộ Giao thông vận tải đã không sai, làm đúng luật, đúng quy trình. Thực tế các Trạm BOT hiện nay bị phản ứng vì đặt ở đường tránh, đường không làm mới mà chỉ sửa chữa, cộng với việc không minh bạch trong quản lý thu - chi, vị trí đặt trạm... cho nên dư luận có cớ để phản ứng trước sự thay đổi thu phí/thu giá của Bộ Giao thông vận tải.

Và, hiện giờ khi phương tiện lưu thông trên đoạn đường do Nhà nước làm thì người dân sẽ phải trả phí, còn lưu thông trên đoạn đường do DN bỏ vốn ra làm, người dân sẽ phải trả giá.